El Salvador Hakkında Genel Bilgiler

Başkenti San Salvador olan El Salvador, yedi Orta Amerika ülkesinin en küçük ve en yoğun nüfuslu olanıdır. Düz arazisi az olmasına rağmen, geleneksel olarak kahve ihracatına büyük ölçüde bağımlı bir tarım ülkesidir. Ancak 20. yüzyılın sonlarına doğru hizmet sektörü ekonomiye hakim olmaya başladı.

1970’lerin sonlarından 1990’ların başlarına kadar El Salvador, iç savaşı ve iç çatışmalarına dış müdahale nedeniyle uluslararası ilginin odağıydı. Askeri ve siyasi olarak yetenekli solcu bir isyancı ile ABD destekli El Salvador Silahlı Kuvvetleri arasında yaşanan savaş, on yıllarca süren baskıcı, askeri egemen yönetim ve derin sosyal eşitsizlikten kaynaklanmıştı. Birleşmiş Milletler arabuluculuğunda 1992’de imzalanan ve El Salvador’un demokratikleşmesi için temel hükümler (askeri yönetimin siyasi işlerden uzaklaştırılması da dahil) içeren barış anlaşmalarının ardından ülke, yıllarca süren siyasi ve ekonomik çalkantılardan kurtulmaya başladı. Ancak 1998’de Mitch Kasırgası ve 2001 Depremi nedeniyle tekrar yıkıma uğradı. Hızla artan suç oranları, yavaşlayan ekonomik büyüme ve süregelen sosyal eşitsizlik, savaş sonrası tam yeniden yapılanmayı daha da engelledi.

İspanyol işgalinden önce bölgenin en baskın kabilesi olan Pipiller (Azteklerin torunları), topraklarına ve başkentlerine Mücevher Ülkesi anlamına gelen Cuscatlán adını vermişlerdir. Bu isim bugün hala bazen El Salvador için kullanılmaktadır. Pipillerin ve diğer kabilelerin Avrupalı ​​yerleşimcilerle karışması, ülkenin günümüzdeki etnik yapısına yansımıştır. El Salvadorlular çalışkanlıklarıyla tanınırlar ve ülke, şair Roque Dalton da dahil olmak üzere uluslararası alanda tanınmış birçok sanatçı yetiştirmiştir.

El Salvador, kuzey ve doğuda Honduras, güneyde Pasifik Okyanusu ve kuzeybatıda Guatemala ile çevrilidir. Topraklarının tamamı batı tarafında yer alır ve bu nedenle Karayip kıyısı olmayan tek Orta Amerika ülkesidir. El Salvador’un tüm toprakları, ülkenin başlıca coğrafi bölgelerini belirleyen Orta Amerika volkanik ekseni üzerinde yer almaktadır. Bu nedenle Volkanlar Ülkesi olarak da bilinir.

Arazi Yapısı

El Salvador topraklarının beşte birinden daha azı tarıma elverişlidir. Orta ova ve iç vadilerde çoğunlukla nispeten verimli ancak erozyona karşı hassas volkanik topraklar bulunur. Güney kıyılarında ise orta yaylalardan gelen çok sayıda küçük nehrin biriktirdiği düz, verimli alüvyal topraklar vardır. Yıl boyunca yüksek sıcaklıklar ve bol yağışla birleştiğinde, bitki büyümesi ve tarım için elverişli koşullar sağlarlar.

İklimi

El Salvador’un iklimi tropikal’dir, ancak iç kesimlerdeki rakım nedeniyle ılımanlaşır. Genel olarak sıcak değil ılıktır ve sıcaklıklar 15 ile 23 °C arasında değişir. Temporales olarak bilinen yoğun yağışlar, Mayıs’tan Ekim’e kadar süren kış mevsiminde görülür. Kurak yaz mevsimi Kasım’dan Nisan’a kadar sürer. Farklı bölgelerde önemli iklimsel farklılıklar vardır. Pasifik ovaları ve orta Lempa Nehri vadisindeki alçak bölgelerde ortalama aylık sıcaklıklar 25 ile 29 °C arasındadır. Deniz seviyesinden 682 metre yükseklikte bulunan başkent San Salvador’da, aylık ortalama en yüksek sıcaklık Mart ayında 34 °C, en düşük ortalama sıcaklık ise Ocak ayında 17 °C civarındadır. 1460 metrenin üzerindeki dağlarda, aylık ortalama sıcaklıklar 17 ile 22 °C arasında değişmektedir.

Bitki ve hayvan yaşamı

Yüksek dağlık bölgelerde ılıman otlaklar ve yaprak döken meşe ve çam ormanlarının kalıntıları bulunur. Orta ovada ve vadilerde küçük yaprak döken ağaçlar, çalılar ve subtropikal otlaklar yer alır. Kıyı ovası ve güney dağlarının alt yamaçları ya savana ya da yaprak döken ormanlarla kaplıdır. Birçok ağaç türü arasında, güzelliği ve yumuşak kokusuyla bilinen Balsa Ağacı da bulunur. Ayrıca özellikle güzel olan bir diğer ağaç türü de El Salvador’un ulusal ağacı olan pembe tüylü Maquilishuat‘dır. İzote ise ulusal çiçeğidir.

Ekili alanların genişliği nedeniyle El Salvador, Orta Amerika ülkelerinin çoğuna kıyasla hayvan yaşamı açısından oldukça fakirdir. Bununla birlikte, kemirgenler, sürüngenler ve birçok böcek türü yaygındır. Yaban ördeği, beyaz balıkçıl ve kraliyet balıkçılı gibi çok çeşitli kuş türleri bulunur. Mavi göğsü ve gri başı olan ve alaycı bir kahkahaya benzeyen sesiyle bilinen Urraca, mavi alakarga ve daha birçok kuş türü, bazıları güzel tüylere sahip. Akarsular, göller ve nehirlerde çok çeşitli balıkların yanı sıra kaplumbağalar ve timsahlar da yaşamaktadır.

Etnik gruplar

İspanyol yerleşimcilerin bölgenin yerli halkıyla evlenmesi, büyük ölçüde etnik olarak homojen bir halkın ortaya çıkmasına neden olmuştur. Nüfusun neredeyse onda dokuzu İspanyol kökenli’dir. Geri kalanlar, Melezler (yerli ve Avrupalı ​​kökenli karışık soydan gelen insanlar), yerli halklardan (Izalco ve Panchimalco köyünden Pancho dahil), Avrupalı ​​kökenli insanlardan ve diğer küçük gruplardan oluşmaktadır.

Diller

İspanyolca, El Salvador’un resmi dilidir. Sömürge öncesi dönemde çeşitli yerli lehçeleri konuşulmaktaydı. Ülkenin orta bölgesinde konuşulan Nahuatl dili ve Doğu’da konuşulan Poton dili bunlardan en önemli olanlardır. İlk fetihten sonra İspanyolca resmi dil oldu ve yerli lehçeler yavaş yavaş kullanım dışı kaldı. Nahuatl dilini korumak için hükümet tarafından bir girişimde bulunuldu, ancak bu girişim başarısız oldu.

Din

El Salvadorluların yaklaşık yarısı Roma Katoliği‘dir. 1990’lardan beri Evanjelik Protestanlık, özellikle yoksullar arasında, yaygınlaşmaya başlamış ve 2010’lu yıllarda El Salvadorluların üçte birinden fazlası Protestan olmuştur. Ayrıca diğer inançları uygulayan daha küçük gruplar da bulunmaktadır.

Bayrak

Bayrağı yatay olarak üç eşit parçaya bölen bu sıralama gökyüzünü, barışı ve okyanusu sembolize etmektedir.

Demografik değişiklikler

1981’de başlayan iç savaşın da beraberinde getirdiği ağır ekonomik koşullar, El Salvador’un demografik yapısında dramatik değişikliklere yol açtı. Nüfusun yaklaşık beşte birinin ülkeyi terk ettiği ve komşu ülkeler ile Amerika Birleşik Devletleri’ne eşit sayıda göç ettiği tahmin ediliyor. Göçmenlerin çoğu anavatanlarına geri dönmedi. Ancak 2000’li yılların başından beri Amerika Birleşik Devletleri’nden belgesiz El Salvadorluların sınır dışı edilme sayısında bir artış oldu. Geriye kalan nüfus arasında, kuzey ve doğudaki çatışma bölgelerinden merkezi şehirlere doğru genel bir insan hareketi ile karakterize edilen büyük bir yer değiştirme yaşandı. Birçok genç El Salvadorlunun göçü, doğal nüfus artış oranında da bir düşüşe neden oldu. Bununla birlikte, aşırı kalabalıklaşma ciddi bir sorun olmaya devam ediyor.

Kültürel yaşam

El Salvador‘un kültürel yaşamı, nüfusu gibi, yerli ve İspanyol etkilerinin bir karışımıdır. Ancak Avrupa etkileri büyük ölçüde baskındır çünkü yerli kültürel faaliyetlerinin çoğu 1930’lardan beri hükümet tarafından bastırılmıştır. Bununla birlikte, yerli gelenekleri Izalco ve Nahuizalco çevresindeki gibi küçük köy kümelerinde yaşamaya devam etmekte ve Ilobasco’da (çömlekçilik) ve Izalco’da (tekstil) geleneksel el sanatları üretilmektedir. Bu kültürel karışım , ülkenin zengin folklor, şiir ve resim geleneğinde de görülebilir. Roma Katolik Kilisesi, kültürel yaşamın neredeyse her alanında büyük bir etkiye sahip olmuştur.

Günlük yaşam ve sosyal gelenekler

1980’lerden bu yana Amerika Birleşik Devletleri’ne göç eden veya oradan geri dönen çok sayıda El Salvadorlu nedeniyle, El Salvador’un kentsel nüfusunun geniş kesimlerinin (ve hatta birçok kırsal kesimdekilerin bile) yaşam tarzı giderek Amerikanlaşmıştır. San Salvador’un daha zengin mahallelerinden biri olan Escalón‘da çok sayıda çok ekranlı sinema açılmış ve şehrin ana bulvarı alışveriş merkezleri ve fast-food restoranlarıyla dolmuştur. Hafta sonları barlarda Kuzey Amerika, Güney Amerika ve Meksika rock müziği çalınmaktadır.

Salvadorluların her sınıfından insan, ülkelerinin halk müziğinden keyif alır. Ülkenin onlarca radyo istasyonunun çoğunlukla Kuzey Amerika ve Meksika popüler müziğini çalmasına rağmen, siyasi yorumlarla harmanlanmış halk müziği olan Canción Popular‘da bir canlanma yaşanıyor. Canción popular, El Salvador’daki restoranlarda sıklıkla çalınırken duyulabiliyor; bu restoranlarda pirinç ve fasulyenin baharatlı bir karışımı olan casamiento ve peynir, et ve fasulye de dahil olmak üzere çeşitli iç malzemelerle doldurulmuş pirinç veya mısır unundan yapılan tortilla olan pupusa gibi temel yemekler servis ediliyor.

Erken tarih

İspanyollar‘ın 16. yüzyılda El Salvador topraklarına gelmesinden önce, burada kompleks bir yapı vardı. Yerli halklardan Pocomam, Çortí ve Maya uygarlığıyla akraba olan Lenca halkı vardı ve daha eskiydi. Ancak Meksika’daki Aztek uygarlığına benzeyen Pipil uygarlığı bölgede baskın konumdaydı. Kolomb öncesi döneme ait arkeolojik kalıntılar arasında Tazumal, Pampe, El Trapito ve San Andrés bulunmaktadır. Yerli halk tarafından kurulan birçok büyük kasabadan Sonsonate ve Ahuachapán hala varlığını sürdürmektedir.

Sömürge dönemi

İspanyol fethi ve El Salvador’un kolonizasyonu, 1524 yılında Guatemala’dan gelen ve liderliğini yaptığı bir keşif gezisiyle başladı. Alvarado‘nun birlikleri, Nahua kabilesinden kararlı bir direnişle karşılaştı. Pipil’ler, Lempa Nehri’nin batısındaki bölgenin büyük bir kısmını işgal ediyordu. Ancak, üstün taktikler ve silahlar, İspanyolların Pipil‘in başkenti Cuscatlán’a kadar ilerlemelerini sağladı. Alvarado kısa süre sonra Guatemala’ya döndü, ancak 1525’te yapılan ikinci bir sefer, Cuscatlán’ın yakınlarında San Salvador adında bir İspanyol kasabası kurdu. Ancak Pipil savaşçıları İspanyol yerleşimcileri geri çekilmeye zorladı.

Bundan sonra, San Salvador kasabası, günümüz El Salvador topraklarının doğu üçte dördünün büyük bir bölümünü kapsayan aynı isimli bir eyaletin başkenti olarak hizmet verecekti. Batıdaki bölge (günümüz bölgelerini kapsayan) Pipil halkının Izalcos olarak adlandırdığı Sonsonate, Santa Ana ve Ahuachapán bölgeleri, 1558’de Sonsonate özerk eyaleti olarak örgütlendi ve 1823’e kadar El Salvador’un bir parçası olarak dahil edilmedi ve El Salvador’u oluşturacak topraklar Guatemala genel valiliğinin tarımsal kalbi haline geldi.

Nüfusun büyük çoğunluğu geçimini tarımdan sağlamak zorunda kalırken, daha şanslı İspanyollar çeşitli yerel ürünlerin ihracatında zenginlik buldular ve bu ürünlerin tamamı patlama ve çöküş dönemleri yaşadı.16. yüzyılda kakao, zenginliğin en önemli kaynağıydı. Diğer kolonilerden gelen artan rekabet, 1590 yılına gelindiğinde kakao gelirlerinde belirgin bir düşüşe yol açtı ve sonraki yüzyıl bölge için açıkça bir durgunluk dönemi oldu. 1700’lerdeki toparlanma, kakao ihracatındaki artışın bir sonucu olarak gerçekleşti.

El Salvador tarihinde çok komplike bir diktatörlükler ve İç Savaş dönemi yaşadı. Bukele’nin göreve gelmesine kadar yaşanan olaylar ilginizi çekiyorsa bu konudaki yazımız için tıklayın.

Bukele Dönemi

Ulusal Birlik Büyük İttifakı (GAUN) partisi adayı olan Bukele, yolsuzluk karşıtı bir platformda popülist bir şekilde yarışarak ve sosyal medyada geniş çaplı bir kampanya yürüterek oyların yaklaşık yüzde 53’ünü aldı ve Arena adayı işadamı Carlos Calleja ile FMLN’nin adayı eski dışişleri bakanı Hugo Martínez’i geride bıraktı.

Bukele göreve geldikten sonra iktidarın kullanımında güçlü bir rol üstlenmeye çalıştı, ancak ilk girişimlerinin birçoğu muhalefet kontrolündeki yasama organı tarafından engellendi veya Yüksek Mahkeme kararlarıyla sekteye uğradı. Bukele partisinden ayrıldı ve Şubat 2021’de Yeni Fikirler (Nuevas Ideas) Partisini kurdu ve 84 sandalyeli yasama meclisi seçimlerinde 56 sandalye kazandı. Bu üçte iki çoğunluk, Bukele’nin hem ülkenin başsavcısını hem de Yüksek Mahkeme’nin beş yargıcını değiştirmek için ihtiyaç duyduğu yasama desteğine sahip olduğu anlamına geliyordu. Gücünü sınırlayan bazı kontrollerin azalmasıyla birlikte Bukele, El Salvador’un acil sorunlarından bazılarını ele almak için giderek daha otoriter bir yaklaşım benimsemeye başladı.

El Salvador’un yakın tarihi hakkında hızlı bir bilgi almak isterseniz bu videoyu seyredebilirsiniz

En dikkat çekici olanı, Mart 2022’de ülkedeki Çetelere karşı bir operasyon başlatmasıydı. Bu operasyon, polise özel yetkiler veren ve örgütlenme hakkını, tutuklanma nedenini öğrenme hakkını ve avukata erişim hakkını askıya alan bir olağanüstü hal ilanıyla başladı. Dahası, hükümet, çete faaliyetinden şüphelendiği herkesin postalarını açma veya telefon görüşmelerini izleme özgürlüğüne sahipti. Şubat 2024’e kadar yaklaşık 75.000 El Salvadorlu (ülke nüfusunun %2’si) tutuklanıp hapse atıldı.

Çoğunun altı ay boyunca yargılanmayı beklemesi emredildi. Bu süreçte çete faaliyetleri ve cinayet oranı düştü ve nüfusun büyük bir bölümünün memnuniyetine, şiddet ve gasp gölgesi ülkenin büyük bir bölümünde günlük hayattan kalktı.

Ancak aynı zamanda, hem yerel hem de uluslararası kuruluşlar, Salvador vatandaşlarının sivil ve insan haklarının ihlal edilmesini protesto ederek, masum insanların polis baskınlarına kurban gittiğini, ailelerin parçalandığını ve mahkumların kötü muameleye maruz kaldığını iddia ettiler. Birçok gözlemci ülkenin demokratik kurumlarının aşınması olarak gördükleri şeyden yakınırken, Bukele kendisini dünyanın en havalı diktatörü olarak nitelendirmeye devam ediyor ve El Salvador’un geleneksel iktidar partilerinden büyük ölçüde umudunu kesmiş gibi görünen halktan geniş destek görüyor. Anayasa bir cumhurbaşkanının art arda dönemler görev yapmasını yasaklasa da, Bukele’ye sadık yargıçların hakimiyetine geçen Yüksek Mahkeme Anayasa Dairesi, Eylül 2021’de yeniden seçime girebileceğine karar verdi. Şubat 2024 cumhurbaşkanlığı seçiminin nihai sonuçları başlangıçta sayım sorunları nedeniyle gecikti. Bazı eleştirmenler bunun azalan sivil özgürlüklerin bir sonucu olduğunu savundu. Ancak Bukele ezici bir zafer kazandığını iddia etmekte gecikmedi. Resmi sonuçlar nihayet açıklandığında, oyların yaklaşık yüzde 85’ini alarak en yakın rakibini açık ara geride bırakmıştı. FMLN adayı Manuel Flores ise sadece yüzde 6 civarında oy alabilmişti.

Haziran 2021’de El Salvador Devlet Başkanı Nayib Bukele, ülkenin Bitcoin‘i yasal ödeme aracı olarak benimseyeceğini açıklayarak dünyayı şaşırttı ve bunu yapan ilk ülke oldu. Bukele halen ülkeyi benzer bir şekilde yönetmeye devam etmektedir.