Teotihuacán

Teotihuacán, Aztek öncesi Orta Meksika’nın en önemli ve en büyük şehri olup, modern Meksika Şehri’nin yaklaşık 50 km kuzeydoğusunda yer alır. En parlak döneminde (yaklaşık MÖ 500), yaklaşık 20 kilometrekarelik bir alanı kaplıyor ve 125.000-200.000 kişilik bir nüfusa ev sahipliği yaparak o dönemde dünyanın en büyük şehirlerinden biri oluyordu. Bölgenin başlıca ekonomik ve dini merkeziydi.

Güneş Piramiti

Bölge MÖ 400’de yerleşime açılmıştı, ancak volkanik aktiviteyle yıkılan Cuicuilco şehrinden gelen mültecilerin gelişiyle birlikte üç yüzyıl sonra büyük ölçekli bir kentleşme yaşadı. Temel şehir planının da o zamana ait olup olmadığı bilinmiyor. MS 750 civarında Teotihuacán‘ın merkezi, muhtemelen bir ayaklanma veya iç savaş sırasında yandı. Şehrin bazı kısımları bu olaydan sonra yeniden yerleşime açılmış olsa da, büyük bir kısmı harabeye dönüştü. Yüzyıllar sonra bölge Aztek hacıları tarafından kutsal kabul edildi.
Teotihuacán halkının kökeni ve dili henüz bilinmiyor. Kültürel etkileri Mesoamerika’nın her yerine yayıldı ve şehir uzak bölgelerle ticaret yaptı.

Gezimiz sırasında ara sıra adı geçecek olan Azteklerin Başkenti Tenochtitlán ile Teotihuacan‘ı birbirine karıştırmayın. Teotihuacan bir Aztek öncesi bir yapı ve bugün ayaktadır. Tenochtitlán ise bugün yerinde değil. 1.000 yıl önce yapılmış olan Teotihuacan’ı kimin yaptığı belli değil. Ancak Teotihuacan’ı Aztek’liler bulmuş hatta bu ismi onlar vermiş.

Ben sakallıyken 🙂

Şehir nüfusunun yaklaşık üçte ikisi çevredeki tarlalarda tarımla uğraşıyordu. Diğerleri seramik veya obsidyenle (silah, alet ve süsleme için kullanılan volkanik bir cam) çalışıyordu. Şehirde ayrıca çok sayıda tüccar vardı ve bunların çoğu uzak yerlerden göç etmişti. Şehri yöneten rahip-hükümdarlar, genellikle insan kurban etmeyi de içeren büyük dini gösteriler ve törenler düzenlerlerdi. Yaklaşık 2.000 tek katlı apartman kompleksine ek olarak, harabe halindeki şehirde büyük meydanlar, tapınaklar, kanalize edilmiş bir nehir ve soyluların ve rahiplerin sarayları bulunmaktadır.

Önceki Meksika Gezimizden; Güneş Piramitinin zirvesinde, arkada Ay Piramiti ve önünde Ölüler Bulvarı

Ölüler Bulvarı

Ana binalar, 2,4 km boyunca uzanan ve 40 metre genişliğinde olan Ölüler Bulvarı (Calle de los Muertos) ile birbirine bağlanmıştır; Kuzeydoğuya doğru yönlendirilmiş olan bu bulvar, yakındaki kutsal Cerro Gordo zirvesine doğrudan işaret etmektedir. Ölüler Bulvarı’nın bir zamanlar yanlışlıkla mezarlarla dolu olduğu düşünülmüştü, ancak onu çevreleyen alçak binalar muhtemelen saray konutlarıydı.

Ay Piramidi

Ay Piramidi

Ölüler Bulvarı’nın kuzey ucu, Ay Piramidi ile taçlandırılmış olup, platformlar ve daha küçük piramitlerle çevrilidir. Şehrin ikinci büyük yapısı olan Ay Piramidi, 43 metre yüksekliğe ulaşmakta ve tabanında 130 x 156 metre ölçülerindedir. Ana merdiveni Ölüler Bulvarı’na bakmaktadır. Caddenin güney kısmında, 38 dönümlük geniş bir kare avlu olan Ciudadela (Kale) yer almaktadır. Kalenin içinde, kesik piramit şeklinde Quetzalcóatl (Tüylü Yılan) Tapınağı bulunmaktadır ve süslü duvarlarından tanrının çok sayıda taş başı çıkıntı yapmaktadır.

Teotihuacán Kompleksi

Tapınak duvarları bir zamanlar hematit kırmızısı ile boyanmıştı. Kalenin kazıları ilk olarak 1917-20 yılları arasında gerçekleştirilmiştir. 1925 yılında tapınak çevresinde bireysel mezar alanları bulunmuş ve 1980’lerin başlarında arkeologlar, muhtemelen ritüel olarak kurban edilmiş askerler olan 18 erkeğin törensel olarak gömülmüş kalıntılarını keşfetmişlerdir. Karbon-14 tarihleme yöntemi, mezarların yaklaşık 200 yılında hazırlandığını göstermiştir. Daha sonraki çalışmalar, tapınağın kenarlarında ve altında, her iki cinsiyetten 130’dan fazla iskeletin toplu mezarlarda bulunduğunu ortaya çıkarmıştır.

Güneş Piramidi

Güneş Piramidi

Güneş Piramidi, Batı Yarımküre’deki türünün en büyük yapılarından biridir. Ölüler Bulvarı’nın doğu tarafından şehrin merkezine hakim bir konumdadır. Piramit, yerden 66 metre yüksekliğe ulaşır ve tabanında yaklaşık 220 x 230 metre ölçülerindedir. Bölgenin kırmızı, kaba volkanik bir kayası olan yontulmuş tezontle de dahil olmak üzere yaklaşık 765.000 metreküp malzemeden inşa edilmiştir. 1905-1910 yılları arasında aceleyle organize edilen restorasyon çalışmaları sırasında, mimar Leopoldo Batres keyfi olarak yapıya beşinci bir teras seviyesi eklemiş ve orijinal cephe taşlarının çoğu kaldırılmıştır. 1970’lerin başlarında piramidin altındaki araştırmalar, bir mağara ve tünel odaları sistemini ortaya çıkarmıştır. Sonraki yıllarda şehir genelinde başka tüneller de ortaya çıkarılmış ve Teotihuacán’ın yapı taşlarının çoğunun buradan çıkarıldığı öne sürülmüştür.

Teotihuacán Güneş Piramiti zirvesinden

Şehir ilk olarak 1884 yılında kazılmıştır. 1960’lı ve 70’li yıllarda ilk sistematik araştırma (Teotihuacán Haritalama Projesi) Amerikalı arkeolog René Millon önderliğinde gerçekleştirilmiş ve 1980-82 yılları arasında Meksikalı arkeolog Rubén Cabrera Castro‘nun yönetiminde yüzlerce işçi kazı çalışmalarına devam etmiştir. 1990’lı yıllardaki çalışmalar, şehrin yer altı tünellerine ve canlı renklerle boyanmış duvar resimleriyle süslenmiş apartman komplekslerine odaklanmıştır. Kalıntıların geniş alanına yönelik uzun süredir devam eden tehditler arasında insan yerleşimi (beş kasaba dahil), çok sayıda dükkan, yol ve otoyol ile bir askeri üs bulunmaktadır. 20. yüzyılın sonlarında kazılan birçok mahalle daha önce çiftçiler tarafından ekilmişti.

Teotihuacán Güneş Piramiti

Apartmanın icadı bu şehirde yapılmış olabilir

Teotihuacan şehrinin yerleşim alanlarının daha iyi bir şekilde planlanmıştı. Araştırmacılar ayrıca şehrin apartman denilen daire kompleksini icat eden şehir olduğunu düşünüyorlar. Teotihuacan tasarımcıları geleneksel, tüm dairelerin kullandığı tek giriş mantığına göre çok daha verimli olan her daireye ait bir giriş tasarlamışlardı.

Daha önceki araştırmalar, apartman dairelerini birbirinden ayıran duvarların sıvalı ve resimlerle donatılmış olduğu göstermişti. Zenginlerin ise çatılarını, seramik veya taşlarla süsledikleri ortaya çıkarılmıştı.

Teotihuacán Kompleksi

Araştırmacılar Teotihuacan şehrinin kendisinden önce gelen diğer şehirlere oranla çok daha büyük bir nüfusa sahip olduğu için özellikle hane halkı seviyesinde çok düzenli bir organizasyona sahip olması gerektiğini düşünüyor. Bu düzenin sağlanması adına şehir net bir ızgara plan ile düzenlenmiş ve diğer erken Mezoamerika şehrine oranla çok daha düzenli ve anlaşılır şehir yapısına kavuşmuştu.

Teotihuacan toplumu, şehri tam olarak 6. yüzyılda terk etti ve şehir çöktü. İnsanların bu dev şehrin çöküşüne dair yaptıkları teoriler işgal, iç savaş, çevresel değişim gibi ana başlıklardan oluşmakta ancak muhtemelen çöküşün nedeni bu üç başlığın bir kombinasyonunu içeriyor.

Teotihuacan şehrinin düşüşü ardından 1000 yıl sonra kurulan Aztek başkenti Tenochtitlan Teotihuacan şehrinin iki katı nüfusa ev sahip yapacaktı. Ancak kendi döneminde Teotihuacan büyüklüğü ve yoğunluğu açısından orta Meksika hatta tüm Mezoamerika’daki dev bir anomali gibi gözüküyor.

Teotihuacán, 1987 yılında UNESCO Dünya Mirası Alanı olarak ilan edilmiştir.