Panama Hakkında Genel Bilgi

Panama (İspanyolca: Panamá), resmî adıyla Panama Cumhuriyeti (República de Panamá), Orta Amerika’da, Karayip Denizi ve Kuzey Büyük Okyanus kıyısında, Kolombiya ve Kosta Rika arasında yer alan bir ülkedir. Başkenti, ülke ile aynı adı taşıyan Panama şehridir (Panamá). Panama, 16. yüzyılda İspanyollar tarafından keşfedilmiş olup 1821’e kadar bir İspanyol kolonisi olarak kalmıştır. 1821’de ise Kolombiya ile birleşmiş ancak 1903 yılında Kolombiya’dan ayrılarak ABD’nin desteği ile bağımsızlığını ilan etmiştir.

Panama, Orta Amerika’da, hem Karayip Denizi hem de Pasifik Okyanusu sınırında, Kolombiya ve Kosta Rika arasındadır.

Panama Kıstağı üzerindeki konumu stratejiktir. 2000 yılına gelindiğinde Panama, Atlantik Okyanusu ile Karayip Denizi’ni Pasifik Okyanusu’nun kuzeyine bağlayan Panama Kanalı’nı kontrol ediyordu. Panama’nın toplam alanı 74.177 km²’dir.

Panama coğrafyasının baskın özelliği, kıta ayrımı oluşturan dağların ve tepelerin merkezi omurgasıdır. Bölünme, Kuzey Amerika’nın büyük dağ sıralarının bir parçasını oluşturmaz ve yalnızca Kolombiya sınırına yakın Güney Amerika’nın And sistemiyle ilişkili yaylalar vardır. Bölmeyi oluşturan omurga, tepelerin volkanik müdahaleler tarafından aşındırıldığı deniz tabanından yükselen yükseltinin oldukça aşınmış kemeridir.

Bölünmenin dağ sırasına Kosta Rika sınırına yakın Cordillera de Talamanca denir. Daha doğuda Serranía de Tabasará olur ve Panama Kanalı’nın bulunduğu kıstağın alt eyerine daha yakın olan kısmına genellikle Sierra de Veraguas denir. Bütün olarak Kosta Rika ile kanal arasındaki mesafe, coğrafyacılar tarafından genellikle Cordillera Central olarak anılır.

Ülkedeki en yüksek nokta, 3,475 metre (11,40 fit)’a yükselen Barú volkanı’dır. Kolombiyalı gerilla’ların ve uyuşturucu satıcılarının faaliyet gösterdiği ve bazen rehine aldığı Panama ve Kolombiya arasındaki Darién Boşluğu neredeyse aşılmaz bir ormandır. Bu boşluk, karışıklıklar ve orman koruma hareketleri Alaska’dan Patagonya’ya tam bir yol oluşturan Pan-Amerikan Otoyolu’nda kırılma yaratır.

Panama’nın vahşi yaşamı, Orta Amerika’daki en çeşitlisidir. Birçok Güney Amerika türünün yanı sıra Kuzey Amerika vahşi yaşamına da ev sahipliği yapmaktadır.

Para Birimi

Panama para birimi resmî olarak Balboa, 1903’te Panama’nın bağımsızlığından bu yana Birleşik Devletler doları ile 1:1 oranındadır. Uygulamada ABD doları yasal paradır ve tüm kağıt paralar için kullanılır.

Panama’nın kendi madeni parası olmasına rağmen ABD madeni paraları yaygın olarak kullanılır.

Etnik gruplar

2010 yılında ülkenin nüfusunu %65 Mestizo, %9,2 siyah melezler, %6,7 beyaz ve %12,3 yerli Amerikalılar oluşturur.

Bayrak

Bayrakta kullanılan beyaz renk barışı, mavi renk muhafazakârları, kırmızı renk ise liberalleri sembolize etmektedir. Beyaz bölümlerde bulunan yıldızlar ise ülkede var olan iki siyasi partiyi temsil etmektedir.

Dil

İspanyolca, Panama’nın resmi dilidir ve halkın büyük çoğunluğu tarafından konuşulmaktadır. Halkın onda birinden azı Amerikan yerli dillerini konuşsa da, Panama’daki tüm yerli gruplar kendi ana dillerini korumaktadır ve birçok yerli de İspanyolca konuşmaktadır. Batı Hint kökenli Panamalıların çoğu İngilizce konuşmaktadır ve İngilizce okullarda da yaygın olarak öğretilmektedir.

Din

Panama halkının yaklaşık dörtte üçünün dini Roma Katolikliğidir. Protestanların sayısı, özellikle Pentekostal kiliseler arasında, 20. yüzyılın sonlarında hızla arttı. Ayrıca Bocas del Toro eyaletinin Afrika kökenli nüfusu, yerli gruplar ve Batı Hint Adaları göçmenleri arasında uzun süredir devam eden bir Protestan geleneği de bulunmaktadır.

Yahudi nüfusuna hizmet veren üç sinagog vardır. Bazı Panamalılar, Roma Katolikliği ve geleneksel Batı Afrika inanç ve adetlerinin birleşimi olan senkretik bir din olan Santería’yı uygulamaktadır. Panama Anayasası ibadet özgürlüğünü garanti altına almaktadır.

Günlük yaşam ve sosyal gelenekler

Panama, Güney ve Orta Amerika , Karayipler (Afrika etkileri de dahil), Kuzey Amerika , Asya ve Orta Doğu’dan yiyecek ve kültür unsurları benimsemiştir. Bu durum, nüfusun yarısından fazlasının yaşadığı kanal yakınlarındaki bölgelerde özellikle belirgindir. Karayip etkisi, kuzey kıyı şeridinde ve çoğu kanalı inşa etmek için gelen İngilizce konuşan Karayip ailelerinin soyundan gelen Afro-Panamalı nüfus arasında en güçlüdür. ABD etkisi ise kentli orta ve üst sınıflar arasında en güçlüdür; bu gruplar genellikle İspanyolca’nın yanı sıra İngilizce de konuşur, internet ve cep telefonlarını giderek daha fazla kullanır, yurt dışına seyahat etme fırsatları artar ve Latin Amerika’nın en iyi donanımlı alışveriş merkezlerinde satılan, yurt dışından getirilen pahalı malları tüketirler . Büyük ekonomik ve sosyal eşitsizlikler devam etmekte olup, izole kırsal bölgelerdeki Panamalıların çoğu yoksul ve geleneksel yaşam tarzlarını sürdürmektedir.

Popüler eğlence de Panama’nın çok kültürlü mirasının bir sonucudur. Karayip ritimleri ve Kuzey Amerika rock müziği , geleneksel İspanyol müziğinden daha popülerdir. Meksika ve Venezuela yapımı pembe diziler (telenovela), televizyon izleyicisi için Amerikan yapımlarıyla rekabet etmektedir.

Ülke Tarihi

Panama topraklarında yapılan arkeolojik çalışmalarda insan yaşamına ilişkin elde edilen en eski veriler MÖ 3.000 yılına aittir. Takip eden yaklaşık 4.000 yıllık süreçte bölgedeki yerli kabileler, özellikle Peru ve Meksika kültür ve yönetiminin etkisi altında varlıklarını sürdürmüşlerdir.

Panama toprakları kıtadaki diğer bölgeler gibi 15. yüzyılın sonlarından itibaren Avrupalı sömürge güçlerinin saldırılarına muhatap olmuştur. 1501 yılında İspanyol sömürgeci Rodrigo de Bastidas’ın, bir yıl sonra da Kristof Kolomb’un bölgeye gelmesinin ardından Panama, kısa sürede bir İspanyol sömürgesine dönüşmüş ve özellikle kıtadaki diğer sömürgelerde elde edilen kıymetli madenlerin Avrupa’ya taşınması sürecinde kritik bir misyon yüklenmiştir.

1538-1821 yılları arasında yaklaşık üç asır İspanyol sömürgesi olarak kalan Panama, 1821’de bölgede bağımsızlığını kazanan diğer devletlerle birlikte Kolombiya Konfederasyonu’nun bir parçası olarak kısmi bağımsızlık kazanmıştır. Ancak konfederasyonun dağılması ve diğer devletlerin bağımsızlıklarını kazanmasının ardından Panama, Kolombiya’nın bir parçası olarak kalmıştır.

Yüzyılın ortalarından itibaren ABD’nin bölge üzerindeki ulaşım projeleri başlamış ve ABD Panama Kanalı üzerindeki planlarını adım adım hayata geçirmiştir. 1873’te ABD Panama’ya saldırırken, 1880’de inşa edilecek kanalda hak sahibi olacağı iddiasını da resmen ilan etmiştir. Nitekim 1903’te Panama’nın Kolombiya’dan ayrılarak tam bağımsızlığını ilan etme sürecinde pay sahibi olan ABD, bağımsızlığın ilan edilmesinin hemen ardından Panama Kanalı’nın inşa haklarını almış, 1914’te de kanalın inşası tamamlanmıştır. Bu tarihten itibaren ABD’nin ülke üzerindeki etkinliği, çekilme yönünde atılan adımlara karşın yüzyılın sonlarına kadar devam etmiştir.

20 Aralık 1989’da Panama’ya yönelik 40 gün sürecek bir askerî operasyon gerçekleştiren ABD, Birleşmiş Milletler’in operasyonun uluslararası hukuka aykırı olduğu yönündeki kararına rağmen operasyonu sürdürmüş ve Panama Kanalı üzerindeki hâkimiyetini perçinlemiştir.