Origami nedir?

Origami, (折り紙 origami) Japonca ori (katlamak) ve gami (kâğıt) sözcüklerinin birleşiminden meydana gelmiş olup kâğıt katlama sanatına verilen addır. Genellikle kare kâğıt parçalarını kesmeden ve yapıştırıcı kullanmadan, sadece katlayarak, çeşitli canlı ve cansız figürler oluşturarak yapılmakla birlikte, dikdörtgen kâğıtlardan, hatta kâğıt paralardan yapılan modeller de oldukça fazladır.
Origami; Klasik Origami ve Parçalı Origami olmak üzere iki çeşittir.

En klasik Origami olan Turna Kuşu

Klasik Origami

Klasik Origami genellikle tek parça kağıttan yapılır. Genellikle kare kâğıt parçalarını kesmeden ve yapıştırıcı kullanmadan, sadece katlayarak, çeşitli canlı ve cansız figürler oluşturarak yapılmakla birlikte, dikdörtgen kâğıtlardan, hatta kâğıt paralardan yapılan modeller de oldukça fazladır. 2-3 parçaya kada yapılan Origami’ler de bazen Klasik Origami sınıfında kabul edilebilir. Turna kuşu, Japon kültüründe önemli bir yere sahiptir. Aynı önem Origami Turna için de geçerlidir. 1.000 adet turna kuşu yapanın uzun ve iyi bir yaşam süreceğine inanılır.

Parçalı (Modüler) Origami örneği

Parçalı Origami

Modüler Origami olarak da adlandırılan Parçalı Origami birbirinin benzeri parçaların birleştirilmesiyle oluşturulur ve hayvan veya eşya gibi somut figürlerden çok, üç boyutlu geometrik figürler yapılmasında kullanılır. Parça sayısında bir sınır olmayan Parçalı Origami tak-çıkar oyuncaklarına benzer ve aynı parçalar kullanılarak birçok değişik figür üretilebilir. Origami’de genel olarak kare şeklinde kâğıt kullanılsa da kâğıdın şeklinde bir sınırlama yoktur.

Başlangıç seviyesinde bir Krigami örneği

Mimari Origami örneği

Günümüzde Origami’nin birçok değişik türleri ortaya çıkmıştır. Mimari Origami, pop-up Origami, Kirigami (kağıt kesme sanatı) bunlara örnek verilebilir.

Tersi bir şekilde mimaride de Origami unsurları kullanımı görülebilmekte

Modern Origami olarak da adlandırılan bu tür Origami türlerinde yapıştırma ve kesme serbest bırakılmıştır.

Uzman seviyesinde bir Krigami örneği

Kağıt Origami’nin tek temel maddesidir. Belki de kağıt gerçek değerini Origami’yle kazanmıştır. Hemen hemen her çeşit kağıt Origami yapmak için kullanılabilir, yalnız her model için her kağıt uygun olmayabilir. Klasik Origami dediğimiz tek parça kağıttan yapılan hayvan veya eşya figürlerinde ince ve çabuk yırtılmayan nispeten sert kağıt kullanılırken, Parçalı Origami’de daha kalın kağıt kullanılmaktadır.

Uzman seviyesinde bir Parçalı Origami örneği

Origami kelimesinin olarak ilk kullanılışı bildiğimiz kağıt katlama sanatından biraz farklı olsa da temelinde yine katlama vardır. Origami Tsuki sertifika, tasdikname, ruhsat anlamına geliyor. Bu Japonların eskiden özel belgeleri değişik biçimlerde katlamalarından kaynaklanmaktadır. Örneğin bir kılıç ustasına verilen diploma taklit edilmemesi için değişik biçimlerde katlanırdı. Origami günümüze gelinceye kadar gelişim evrelerini batı ve doğuda farklı biçimlerde geçirmiştir. 20.yüzyılda kıtalar arası iletişimin artmasıyla batı ve doğu kanatları birbirini tanımış ve Origami dünyanın hemen hemen her tarafına yayılmıştır.

Origami Tarihi

Origami’nin başlangıcıyla ilgili kesin bilgiler olmasa da ilk defa kağıdı icat eden Çinliler tarafından yapıldığı daha sonra Budist rahipler tarafından Japonya’ya getirildiği düşünülmektedir. Gerçek gelişimini Japonya’da gösteren Origami, ismini bile Japoncadan almıştır. Japonya’da daha çok kabul görmesinin nedeni Japonların kağıda verdikleri önemden kaynaklanmaktadır. Kami yazılış olarak farklı olsa da Tanrı kelimesiyle sesteştir. Kitap ve onun yapı malzemesi kâğıda saygı Japon geleneklerindendir.

Origami’yi anlatmaya Origami’nin temel maddesi olan kağıttan başlamak gerekir. Kağıt Çinliler tarafından M.Ö.250’de icat edildi. Bu büyük icat insanlık tarihinde yazının icadından sonra en önemli olaydır. Kağıt ilk üretilmeye başladığı devirlerde çok pahalı ve az bulunan bir materyal olduğu için Origami daha çok zenginlerin uğraştığı bir sanattı ve daha çok dini törenlerde kullanılıyordu. Zamanla kağıt üretme tekniklerinin gelişmesiyle kağıt üretiminin maliyeti azalmış ve Origami daha geniş kesimlere ulaşma imkanı bulmuştur.
Doğuda şüphesiz Origami’ye en çok sahip çıkan toplum Japonlar olmuştur. Japonlar şu anda yapılan birçok temel Origami formunu bundan 1200 yıl öncesinde geliştirmişlerdir. Bu formlar Japonlar için dini değerler taşımaktaydı.

Başlangıç seviyesinde bir Origami örneği için yukarıdaki filmi izleyebilirsiniz

Henian Döneminde (794-1185) dini törenlerde tapınaklarını süslemek için Origami figürleri kullandılar. Japonya’da günümüze kadar gelen Japoncada Senbaorizuru olarak adlandırılan 1000 Turna katlama geleneğinin de bu dönemde başladığı düşünülmektedir. Kağıdın çok değerli olması nedeniyle Samuraylar birbirlerine hediye olarak bir çeşit Origami olan kağıdın çiçek şeklinde katlanmasıyla Noshi süslerini kullanmışlardır.

Yine günümüz Japonya’sında görebileceğimiz Noshi güzel bir dekorasyon malzemesi ve hediye paketi süslemesi olarak kullanılmaya devam etmektedir. Yine bu dönemde aristokrat sınıfı halkın düğün törenlerinde bir çeşit Japon içkisi olan Sake, kelebek biçiminde katladıkları kağıtlarla süsledikleri bardaklarda gelin ve damata sunuldu.

Muramachi Döneminde (1338-1573) kağıt daha da ucuzladığı için Origami daha geniş bir tabakaya yayılmıştır. Bu dönemde Japonya’da Samuray’ların gittiği Ise okulu ve normal halkın gittiği Ogasawara Origami okulları bulunmaktaydı. Origami bu dönemde yazılı bir kaynak olmadığı için babadan oğula öğretilerek varlığını sürdürmüştür.

Bugün Origami hakkındaki bilgilerimizin çoğu Edo Dönemine (1603-1867) dayanmaktadır., Origaminin ilk yazılı kaynakları olan Senbaorizuru Orikata (1000 Turna Katlama) 1797, ve Kan No Mado 1845 bu dönemde yazılmıştır.

Origami dünyasında adından en çok söz ettiren kişi şüphesiz Akira Yoshizawa’dır. 50.000’in üzerinde çalışması olduğu tahmin edilen Akira Yoshizawa Origami tariflerinde kullanılan sembolleri icat eden kişidir. Birçok origami kitabı olan Yoshizawa’nın eserlerinden çoğunun tarifi maalesef mevcut değildir.

Uzman seviyesinde bir Origami örneği için yukarıdaki filmi izleyebilirsiniz

İpekyolu ile kağıdı Batı dünyasına tanıttığı gibi Origami’yle de tanışmasına sebep olmuştur. Avrupa Origami’yi ilk defa İspanya’yı fetheden müslümanlardan öğrendi. İslamda insan ve hayvan figürlerinin yasaklanmış olmasından dolayı klasik origami figürlerinden çok Origami desen çalışmaları ve geometrik formlar içeren Parçalı Origami çalışmalarına rastlanmaktadır. Origami’yle tanışan İspanyollar onu kültürlerinin bir parçası haline getirmişler ve Origami’ye birçok yeni figür kazandırmışlardır. İlk Origami okulu Unamuno İspanya’da Origami’nin önde gelen isimlerinden Miguel Unamuno (1864-1936) tarafından açıldı. Bu okul varlığını günümüzde de sürdürmektedir. İspanyolların Güney Amerika’da Origami konusunda önde gelen isimlerinden biri de İsmael Adolfo Cerceda’dır. Arjantin’in Baenos Aires kentinde yaşayan Cerceda aslında bir bıçak atıcısıdır. Sinirlerini sakinleştirmek için Origami yapan Cerceda birçok yeni figür üretmiştir.

Friedrich Frobel Origami’yi tam olarak tanımasa da ürettiği Froebel blokları temel olarak Origami’ye dayandığı için bazı kaynaklar onu Origami’yi eğitsel araç olarak kullanan ilk kişi olarak göstermektedir.

Batı dünyasında origaminin gelişmesine katkı sağlayan bir diğer isim ise Robert Harbin’dir. Paper Magic-Kağıt Büyüsü-1956 Avrupa’da yayımlanan ilk Origami kitaplarındandır.

Origami artık sadece Japonların geleneksel sanatları olmaktan çıkmış dünyanın birçok ülkesinde her yaştan ve her meslekten insanın uğraştığı bir hobi, bir çok eğitim kurumunun kullandığı öğrenmeyi öğretme aracı olmuştur. Birçok ülkede origami kulüpleri ve federasyonları açılmıştır.

Bu yazı kapalı bir gezi grubunun Japonya gezisi için bilgilendirme amaçlı olarak Uluyama.org’un sitesinden alınmış olup gezi sonrası kaldırılacaktır.