Zambiya

Anasayfa » Zambiya

Zambiya (Zambia)

Yaklaşık ülkemiz büyüklüğündeki Zambia (Ülkemizde bilinen şekli ile Zambiya) 17,7 milyon nüfusa sahip ve bu nüfusun 1,7 milyonu başkent Lusaka’da yaşıyor.

Ülkenin ismi Afrika kıtasının dördüncü büyük nehri olan ve çıkış noktası Zambiya olan ve ülkenin doğu kısımlarında geçen ve Zimbabve ile sınır bölgesini oluşturan Zambezi Nehri‘nden esinlenerek konulmuştur.

Ülkenin diğer 3 ülke ile olan Quadripoint Sınırını Zimbabwe yazımızda, aynı şekilde Zambiya için çok önemli olan Victoria Şelaleleri’ni de farklı bir yazıda paylaşmıştık.

Ülkede 72 farklı kabile bulunmakta ve bunlardan en kalabalık olanlar; Bemba, Rotse, Tonga, Ngoni, Lozi’dir. Zambiya’da nüfusun neredeyse tamamını, %98’ini, siyahi Afrikalı halk oluşturmaktadır. Bu grubun %99’unu da Bantu etnik grubuna mensup gruplar oluşturmaktadır. Bu grup içerisinde ve böylelikle ülkenin genelinde var olan en önemli grup ise toplumun %34’ünü oluşturan Bemba etnik grubudur. Ülke genelinde %14’lük bir paya sahip olan Rotse etnik grubu ise özellikle güney bölgelerde yaşamaktadır. Zambiya’da görev yapan birçok siyaset ve ticaret ile uğraşan kişiler bu etnik grubunun üyesidir. Ülkenin güneyinde konuşlanan bir başka grup ise ülke genelinin %16’sını oluşturan Tonga etnik grubudur. Avrupalı göçmenlerin ülke nüfusu içerisindeki oranları ise sadece %1,2 dolayındadır.

Ülkede İngilizce ve yerel diller (Niyanja, Bemba, Lunda, Tonga, Lozi, Luvale, Kaonde) konuşuluyor. Ülke nüfusunun büyük çoğunluğu oluşturan Bantu etnik grupları nedeniyle ülkede en çok konuşulan diller Bantu dilleridir. Ülkenin resmî dili İngilizce olmasına rağmen, ülke içerisinde 40’tan fazla dil konuşulmaktadır. Chewa dili ve Bemba dili ülkede yaygın bir şekilde konuşulan dillerdir. Ülke genelinde 3.300.000 kişi, yani nüfusun %36’sı Bemba dilini konuşurken, 800.000’den fazla kişi de Chewa dilini konuşmaktadır. Chewa dili aynı şekilde ülkenin başkentinde de konuşulan diller arasındadır. Bu iki dilin haricinde ChiTonga dili de bir milyona yakın kişi tarafından konuşulabilmektedir.

Özellikle misyonerlik faaliyetleri sonucunda hızlı bir artış gösteren Hristiyanlık ülke genelinde en yaygın olan dindir. Ülke nüfusunun %50’si bu dine inanmaktadır. Hristiyan inancına göre yaşamını sürdüren nüfusun büyük bir oranı da Protestan mezhebine göre inancını yaşamaktadır. Hristiyanlık dininden sonra en yaygın olan inanış ise %24 ila %49 oran ile doğal dinlere inananlardır. İslamiyet’in ülke genelinde hemen hemen hiçbir etkisi görülmezken, İslami inancına göre yaşamını sürdüren nüfusun oranı %1,1 civarındadır

Ülke Tarihi

Zambiya topraklarının bulunduğu bölgede yapılan araştırmalar, burada binlerce yıldır yerleşim birimlerinin olduğunu ortaya koymakta. Bilinen ilk yerleşimciler olan Buşimenler‘den sonra bölgeye 4. yüzyılda gelen Bantular asırlar boyunca burada yaşamışlar. Günümüzde Zambiya toplumunu teşkile eden unsurlar ise bölgeye 16. yüzyıldan itibaren farklı zamanlarda gerçekleşen göçler yoluyla gelmişler.

Cecil John Rodes

Zambiya toprakları 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren özellikle fildişi, altın ve köle ticareti için önce Portekiz ardından İngiliz sömürge güçlerinin faaliyet alanına girmiş. 1890 yılında bugünkü Zambiya ve Zimbabve topraklarını içine alan bölge, daha sonra ülkelere ismini de verecek olan İngiliz Güney Afrika Şirketi’nin kurucusu Cecil John Rodes’in kontrolüne geçmiş. 1894 yılında bölgenin İngiltere’ye ait olduğu ilan edilmiş, Rhodes’in ismine nispetle Kuzey Rodezya olarak isimlendirilen Zambiya’nın yanı sıra, Güney Rodezya (Zimbabve) ve Nyasaland (Malavi) bölgelerinin kontrolü de İngiliz Güney Afrika Şirketi’ne bırakılmış. 1911 yılında yürürlüğe konulan anayasa ile devletin bugünkü sınırları belirlenmiş, 1923 yılında Güney Rodezya’ya otonomluk verilirken Kuzey Rodezya (Zambiya) İngiliz kontrolünde kalmaya devam etmiş.

Kenneth Kaunda (sağda)

1953 yılında İngiltere Nyasaland (Malavi), Güney Rodezya (Zimbabve) ve Kuzey Rodezya’yı (Zambiya) Rodezya-Nyasaland Federasyonu adı altında birleştirme kararı almışsa da, bu yapının ömrü uzun olmamış. Zambiya 1962 yılında ayrıldığı federasyon 1963 yılında dağılmış. Bu tarihten kısa bir süre sonra da Kuzey Rodezya bağımsızlığına kavuşmuş, 24 Ekim 1964 tarihinde Zambiya adıyla bağımsızlık ilan edilmiş.

Siyasi Yapı

Zambiya bağımsızlığın kazanıldığı 1964 yılından bu yana askerî darbe ve iç savaşın yaşanmadığı, devlet başkanının 1991 yılından bu yana çok partili seçimlerle belirlendiği bir ülke konumundadır. Bu bakımdan pek çok Afrika ülkesine kıyasla istikrarlı ve sakin bir siyasi yapıya sahiptir.

Kenneth Kaunda

Bağımsızlığın kazanılmasından kısa süre önce gerçekleştirilen seçimleri kazanarak başbakan olan Kenneth Kaunda, bağımsızlık ilanı ile birlikte ülkenin ilk devlet başkanı olarak göreve başlamış ve 1991 yılına kadar 27 yıl bu makamda kalmıştır. Aradaki dönemde başkanlar değişmiş, son olarak 2015 yılında göreve gelen Edgar Lungu o tarihten bu yana Zambiya’nın devlet başkanı olarak görevine devam etmektedir.

Başkanlık sistemi ile yönetilen Zambiya, tek meclisli bir yapıya sahiptir. Beş yılda bir yapılan seçimler neticesinde göreve gelen ve en fazla iki dönem görev yapabilen devlet başkanı aynı zamanda ordunun ve yürütmenin de başıdır.

Ekonomik Durum

BM tarafından belirlenen En Az Gelişmiş Ülkeler kategorisinde yer alan Zambiya, dünyanın en fakir ülkelerinden biri konumundadır. Yoksulluk sınırının altında yaşayan insanların oranı bakımından dünyadaki en sorunlu ülkelerden biridir. Ancak diğer Afrika ülkeleri gibi Zambiya da, önümüzdeki yıllar için önemli ölçüde ekonomik potansiyele sahiptir. Öyle ki son on yılda yakalanan ortalama büyüme hızı %5’in üzerindedir.

Ülke ekonomisinin temel taşıyıcı gücü sahip olduğu bakır rezervleridir. Ülke ekonomisini bakıra bağımlı olmaktan çıkartacak ve ekonomide çeşitliliği sağlayacak projeler üzerinde çalışılmaktadır. Öte yandan ülkenin denize kıyısının olmaması da uluslararası ticaret açısından sorun teşkil etmektedir.

Türkiye ile İlişkiler

Son yıllara kadar zayıf konumda olan Türkiye-Zambiya ilişkileri özellikle 2010’lu yıllarda karşılıklı büyükelçiliklerin hizmete girmesi ve ziyaretlerin gerçekleşmesi ile olumlu bir ivme yakalamıştır. Türkiye’nin Lusaka Büyükelçiliği 2011 yılında, Zambiya’nın Ankara Büyükelçiliği 2013 yılında açılmıştır.

İki ülke arasındaki en üst düzey ziyaret, 2010 yılında dönemin Zambiya Cumhurbaşkanı Rupiah Bwezani Banda’nınTemmuz 2010’da ülkemize gerçekleştirdiği ziyarettir.